Küçük bir çocuğa ‘Ne kadar seviyorsun’ dediğinde, açıp elini iki yana ‘İşte bu kadar’ derkenki o masum sevgiyi bulmayı hayal eden,

Bir gün bu ülkenin başucuna "Çok tatlı uyuyordun uyandırmaya kıyamadım" yazan bir not, yanağına da bir öpücük kondurup giden,

Çocukların üzerinde koşuştuğu bir okul bahçesine gömülen ve mezar taşı bile olmayan,

Ama…

Yalnızca söylediklerinden değil, sustuklarından da sorumlu olduğunu bilen kısa boylu dev adam: Aziz NESİN…

 

Seni her zamankinden çok arıyoruz…

17.-600x399

 

20 Aralık 1915'de, İstanbul Heybeliada'da doğan Aziz Nesin, 1925'de İstanbul Süleymaniye'de "Kanuni Sultan Süleyman İptidai Mektebi'nin 3. sınıfına girdi. Okulun adı daha sonra İstanbul 7. İlkokul olarak değiştirildi. 1935'de Kuleli Askeri Lisesi'ni bitirip Harp Okulu'na geçti. 1937'de Ankara'da Harp Okulunu bitirip asteğmen oldu.

Savaş yılları

2.Dünya Savaşı yıllarında iki yıl Trakya'da çadırlı ordugahta görev yapan Nesin, 1942'de Erzurum Müstahkem Mevkii İstihkam Taburu Bölük Komutanlığı'na atandı. Bir bomba kazasında yaralandı. Erzincan'da depremde yıkılmış olan ordu cephaneliğinin boşaltılmasıyla görevlendirildi. Nesin, 1944'de Ankara'da Harp Okulu'nda açılan ilk tank kursuna katıldı. 1944'te Zonguldak'ta uçaksavar top mevzileri yaptırmakla görevlendirildi.

Gazeteci ve Yazar

Nesin, 1945'de askerlikten ayrıldıktan sonra Karagöz gazetesinde ve Yedigün dergisinde redaktörlük ve yazarlık yaptı, profesyonel olarak yazarlığa başladı. Ayı yıl Tan gazetesinde köşe yazarlığına başladı. 4 Aralık'ta tek parti iktidarı üniversite gençlerine Tan gazetesini yaktırdı. Aynı yıl, ilk bağımsız yapıtı olan "Parti Kurmak Parti Vurmak" adlı 16 sayfalık broşürü yayımlandı.

Marko Paşa ve ilk dava

1946 yılında, Sabahattin Ali ile birlikte Marko Paşa ve süreği olan gülmece gazetelerini çıkaran Nesin, 1947'de Bursa'ya sürgün edilerek gözaltında tutuldu. 1948'de ikinci kitabı olan "Azizname" adlı taşlama kitabını çıkardı. Bu kitap için İstanbul 2. Ağır Ceza Mahkemesi'nde dava açıldı. 4 ay tutuklu olarak süren dava sonunda aklandı.

1949'da İngiltere Prensesi Elizabeth, İran Şahı Rıza Pehlevi ve Mısır Kralı Faruk Ankara'daki elçilikleri aracılığıyla Türkiye Dışişleri Bakanlığı'na resmen başvurarak, bir yazısında kendilerini aşağıladığı savıyla aleyhine dava açtılar. 6 ay hapse mahkum edildi ve ceza infaz edildi.

5-6 Eylül'ün müsebbibi

1952'de İstanbul'da yeni kurulmaya başlanan Levent'te bir dükkan kiralayarak Oluş Kitabevi'ni açan Nesin, sabahları Levent'teki evlere gazete dağıtıyordu.

Ancak, iki küçük çocuğuyla birlikte Levent'teki kitabevinden geçimini sağlayamayınca, 1953'de Beyoğlu'nda Bursa Sokağı'ndaki yeni yapılmış hanın bir odasında "Paradi Fotoğraf Stüdyosu'nu bir ortağı ile birlikte kurdu.

1955'de 6-7 Eylül faciası olarak tarihimize gelen İstanbul'daki azınlıkların ev ve dükkanlarının korkunç yıkımına suçlu aranmaya başlanmıştı. Aziz Nesin de suçlu olarak Sıkıyönetimce tutuklandı.

Köşe yazarlığı, uluslararası başarı

1955'de Halil Lütfü Dördüncü'nün "Yeni Gazetesi"nde köşe yazarlığına başlayan Nesin, 1956'da İtalya'da (Bordighera'da) yapılan uluslararası gülmece yarışmasında birincilik ödülü olan Altın Palmiye'yi "Kazan Töreni" adlı öyküsüyle kazandı. Nesin, 1957 yılında da aynı yarışmada, aynı ödülü "Fil Hamdi" adlı öyküsüyle ikinci kez kazandı. Kazandığı ilk Altın Palmiye'yi, 1960 yılında devlet hazinesine bağışladı.

Nesin, 1961'de Tanin Gazetesi'nde köşe yazarlığına başladı, aynı yıl Zübük adlı haftalık bir gülmece gazetesi çıkarmaya başladı. 1962'de sahibi bulunduğu Düşün Yayınevi, anlaşılamayan bir nedenle bir gece yandı.

İlk yurtdışı seyahati

1965 yılında, elli yaşındayken ilk kez pasaport alabildi ve yurtdışına çıktı. Berlin ve Weimar'daki Antifaşist Yazarlar Toplantısı'na davetli olarak katıldı. Altı ay süren bu ilk yurtdışı gezisinde, Polonya, Sovyetler Birliği, Romanya ve Bulgaristan'a gitti.

Nesin, 1966'da Bulgaristan'da yapılan uluslararası gülmece yarışmasında birincilik ödülü olan Altın Kirpi'yi "Vatani Vazife" adlı öyküsüyle kazandı. 1968'de Milliyet Gazetesi'nin açtığı Karagöz oyunu yarışmasında "Üç Karagöz" oyunuyla birincilik ödülü aldı.

1969'da Moskova'da yapılan uluslararası gülmece yarışmasında "İnsanlar Uyanıyor" adlı öyküsüyle Krokodil birincilik ödülü, 1970'de de Türk Dil Kurumu'nun oyun ödülünü "Çiçu" adlı oyunuyla kazandı.

Nesin Vakfı kuruluyor

1972'de kimsesiz çocukları yetiştirmek için Nesin Vakfı'nı kurdu. 1974'de Asya-Afrika Yazarlar Birliği'nin Lotus ödülünü kazanan Nesin, 1975 Lotus ödülünü almak için Filipinler'in başkenti Manila'da yapılan törene katıldı.

Nesin, 1976'da Bulgaristan'da Gabrovo kentinde düzenlenen gülmece kitabı uluslararası yarışmasında birinciliği elde ederek Hitar Petar ödülünü kazandı.

1977'de Türkiye Yazarlar Sendikası Başkanı seçilen Nesin, 1978'de "Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz" adlı romanıyla Madaralı roman ödülünü kazandı.

1982 yılında, Vietnam'daki Asya-Afrika Yazarlar Birliği toplantısından dönüşte Moskova'da kalp hastalığından hastaneye kaldırılan Nesin, "Kalp Hastalıkları Araştırma Merkezi"nde bir ay kalarak tedavi gördü.

1983'de Amerika Birleşik Devletleri'nde Indiana Üniversitesi'nin düzenlediği uluslararası toplantıya çağrılan Nesin, pasaportu geri alındığı için bu toplantıya katılamadı.

"Halkın seçtiği yazar"

20 Aralık 1984'de Şan Sinema Salonu'nda 70. doğum günü töreni yapıldı. 1984'de Aydınlar Dilekçesi girişiminde bulundu. 1985'de Ekin A.Ş'nin kurulması girişiminde bulundu. Aynı yıl, İngitere'de PEN Kulüp onur üyeliğine seçildi ve TÜYAP'ın düzenlediği "Halkın Seçtiği Yılın Yazarı" ödülünü kazandı.

Nesin, 1989'da "Demokrasi Kurultayı"nın toplanmasında etkin görev aldı ve oluşturulan "Demokrasi İzleme Komitesi"nin iki başkanından biri oldu. Aynı yıl, Sovyet Çocuk Fonu'nun ilk kez verilen "Tolstoy Altın Madalyası"na değer görüldü.

19 Mart 1990'da Ankara Sanat Kurumu'nda 75. yaşını kutlayan Nesin, 2 Temmuz 1993'de Pir Sultan Abdal etkinliklerine katılmak üzere Sivas'a gitti. 37 aydının yaşamını yitirdiği Madımak Oteli katliamından kurtuldu. 5 Temmuz 1995'de Çeşme'deki imza günü sonrasında saat 01.05'de öldü. (BB/NK) 
_____________________________________
* bilgiler www.geocities.com sanaldevrim/aziz.htm sitesinden alınmıştır.

 

Eserleri

Öyküleri (Hikayeleri)

  • Parti Kurmak ve Parti Vurmak (1946)
  • Geriye Kalan (1953)
  • İt Kuyruğu (1955)
  • Yedek Parça (1955)
  • Fil Hamdi (1956)
  • Damda Deli Var (1956)
  • Koltuk (1957)
  • Kazan Töreni (1957)
  • Deliler Boşandı (1957)
  • Mahallenin Kısmeti (1957)
  • Ölmüş Eşek (1957)
  • Hangi Parti Kazanacak? (1957)
  • Toros Canavarı (1957)
  • Bay Düdük (1958)
  • Memleketin Birinde (1958)
  • Havadan Sudan (1958)
  • Bay Düdük (1958)
  • Nazik Alet (1958)
  • Gıdıgıdı (1958)
  • Aferin (1959)
  • Kördöğüşü (1959)
  • Mahmut ile Nigar (1959)
  • Hoptirinam (1960)
  • Gözüne Gözlük (1960)
  • Ah Biz Eşekler (1960)
  • Yüz Liraya Bir Deli (1961)
  • Bir Koltuk Nasıl Devrilir (1961)
  • Biz Adam Olmayız (1962)
  • Yeşil Renkli Namus Gazı (1964)
  • Sosyalizm Geliyor Savulun (1965)
  • İhtilali Nasıl Yaptık (1965)
  • Rıfat Bey Neden Kaşınıyor (1965)
  • Vatan Sağolsun (1968)
  • İnsanlar Uyanıyor (1972)
  • Hayvan Deyip De Geçme (1973)
  • Seyyahatname (Duyduk Duymadık Demeyin) (1976)
  • Büyük Grev (1978)
  • Yetmiş Yaşım Merhaba (1984)
  • Kalpazanlık Bile Yapılamıyor (1984)
  • Maçinli Kız için Ev (1987)
  • Nah Kalkınırız (1988)
  • Rüyalarım Ziyan Olmasın (1990)
  • Aşkım Dinimdir (1991)
  • Gözünüz Aydın Efendim (1997)
  • Herkesin İşi Gücü Var (2005)

Romanları

  • Kadın Olan Erkek (1955)
  • Gol Kralı (1957)
  • Erkek Sabahat (1957)
  • Saçkıran (1959)
  • Zübük (1961)
  • Şimdiki Çocuklar Harika (1967)
  • Tatlı Betüş (1974)
  • Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz (1977)
  • Surnâme (1976)
  • Tek Yol (1978)

Anıları

  • Bir Sürgünün Hatıraları (1957)
  • Böyle Gelmiş Böyle Gitmez I – Yol (1966)
  • Poliste (1967)
  • Böyle Gelmiş Böyle Gitmez II – Yokuşun Başı (1976)
  • Benim Delilerim (1984)
  • Salkım Salkım Asılacak Adamlar (1987)
  • Böyle Gelmiş Böyle Gitmez II – Yokuş Yukarı (1996)
  • Bir Vicdan Davası (1998)
  • Birlikte Yaşadıklarım Birlikte Öldüklerim (2006)
  • Mum Hala I (2009)
  • Mum Hala II (2010)
  • Unutulmayan Rüyalar (2010)

Mektupları

  • Canım Oğlum Canım Babacığım – 1, 1994.
  • Canım Oğlum Canım Babacığım – 2, 1994.
  • Aziz Nesin – Ali Nesin Mektuplaşmaları III, Mektuplar 1994.
  • Aziz Nesin – Ali Nesin Mektuplaşmaları IV, Mektuplar 1995.
  • Aziz Nesin – Tahsin Saraç Mektuplaşmaları, Mektuplar, 1995.
  • Aziz Nesin – Meral Çelen Mektuplaşmaları, Mektuplar 1998.

Çocuk Kitapları

  • Okullar İçin Kısa Oyunlar (1949)
  • Uyusana Tosunum (1971)
  • Bu Yurdu Bize Verenler (1975)
  • Pırtlatan Bal (1976)
  • Borçlu Olduklarımız (1976)
  • Aziz Dede'den Masallar (1977)
  • Ben de Çocuktum (1979)
  • Nasrettin Hoca Gülütleri (1981)
  • Anıtı Dikilen Sinek (1982)
  • Çocuklara En Güzel Masallar (2009)
  • Hayvanlar Takımı (2009)
  • Arkadaşım Badem Ağacı (2010)
  • Çocuklara En Güzel Öyküler (2012)

Çizgi-roman

  • Bilmem Ne Adası (1956)
  • Berber Nonoş (1956)
  • Baba Mirası (1954)
  • Deniz Aslanı (1955)
  • Bayan Aynur ile Bay Buyur (1960)

Yazıları

  • Sora Sora Cennet Bulunur (1990)
  • Soruşturmada (1986)
  • Suçlanan ve Aklanan Yazılar (1982)
  • Ah Biz Ödlek Aydınlar (1985)
  • Korkudan Korkmak (1988)
  • Bulgaristan'da Türkler Türkiye'de Kürtler (1989)
  • Türkiye Şarkısı Nazım (1997)
  • Çuvala Doldurulmuş Kediler (1995)
  • Suçlanan Aklanan Yazılar (1982)
  • Sanat Yazıları (2011)
  • Sporcu Milletiz Vesselam (2012)
  • Okuma Güncesi (2014)

Gezi notları

  • Dünya Kazan Ben Kepçe (1977)
  • Yurt Gezileri (2013)

Oyunları

Karacan Yayınları 1982'de Aziz Nesin'in tüm kitaplarını önce fasiküller halinde yayımladı. Daha sonra bu fasiküller büyük boy 10 cilt halinde bir araya getirildi.
  • Biraz Gelir misiniz (1950)
  • Bir Şey Yap Met (1959)
  • Toros Canavarı (1963)
  • Düdükçülerle Fırçacıların Savaşı (1968)
  • Üç Karagöz Oyunu (1969)
  • Çiçu (1970)
  • Tut Elimden Rovni (1970)
  • Hadi Öldürsene Canikom (1970)
  • Pırtlatan Bal (1976)
  • Başarımı Karılarıma Borçluyum (1992)
  • Bir Zamanlar Memleketin Birinde (1992)
  • Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz (1992)
  • Hakkımı Ver Hakkı (1992)
  • Zat-ı Devletleri İbiş Hazretleri (1992)

Şiirleri

  • Sevgiye On Ölüme Beş kala
  • Azizname
  • On Dakika
  • Sondan Başa (1984)
  • Kendini Yakalamak (1988)
  • Hoşçakalın (1990)
  • Sivas Acısı (1995)

Köşeyazıları

  • Bir Tutam Aydınlık (1994)
  • Az Gittik Uz Gitmek (1959)
  • Nutuk Makinesi (1958)
  • Merhaba (1971)

Söyleşileri

  • Bir Dokun Bir Dinle (1994)
  • Onursal Doktor Olamamanın Büyük Onuru (1993)
  • İnsanlar Konuşa Konuşa (1988)

Aziz Nesin üzerine yazılan kitaplar

  • Yetmiş Beşinci Yaşında Aziz Nesin, Alpay Kabacalı (1990)
  • Asılacak Adam, Demirtaş Ceyhun (1994)
  • "Ç" Arkadaşım Aziz Nesin, Müjdat Gezen (1995)
  • Aziz Nesin'li Fotoğraflar, Ataol Behramoğlu (1996)
  • Gömüyü Arayan Adam, Ali Nesin (1998)
  • Babam Aziz Nesin, Ateş Nesin (2006)
  • Gözyaşından Gülmeceye Aziz Nesin, Alpay Kabacalı (2007)
  • Aziz Nesin Ve İsveç Serüveni, Abdullah Gürgün
  • Aziz Nesin'li Yıllar, Meral Çelen
  • Yaz Babam Yaz, Ahmet Nesin
  • Tek Ciltte Aziz Nesin, Kalem Yapın Beni Kalem!..[11]

Ödülleri

Hayatı boyunca pek çok ödül, mansiyon ve madalya ile onurlandırılan Aziz Nesin'in kazandığı bazı önemli ödüller aşağıda listelenmiştir:

  • 1956 – Altın Palmiye, İtalya (Kazan Töreni adlı öyküsüyle)
  • 1957 – Altın Palmiye, İtalya (Fil Hamdi adlı öyküsüyle)
  • 1959 – Gazeteciler Cemiyeti Fıkra Ödülü
  • 1966 – Altın Kirpi, Bulgaristan (Vatani Vazife adlı öyküsüyle)
  • 1968 – Milliyet Gazetesi 6. Karacan Armağanı Birincilik Ödülü (Üç Karagöz adlı oyunuyla)
  • 1969 – Krokodil Ödülü, Sovyetler Birliği (İnsanlar Uyanıyor adlı öyküsüyle)
  • 1970 – Türk Dil Kurumu Tiyatro Ödülü (Çiçu adlı oyunuyla)
  • 1974 – Arkın Çocuk Edebiyatı İkincilik Ödülü (Pırtlatan Bal adlı öyküsüyle)
  • 1975 – Lotus Asya-Afrika Yazarlar Birliği Ödülü
  • 1977 – Bulgaristan Uluslararası Gülmece Kitapları Yarışması Hitar Petar Ödülü
  • 1978 – Madaralı Roman Ödülü (Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz adlı romanıyla)
  • 1984 – Erkekçe Başarı Ödülü (Tülsüyü Sevmek hikâye dalında en başarılı eser)
  • 1985 – TÜYAP Halkın Seçtiği Yılın Yazarı
  • 1990 – Tolstoy Altın Ödülü
  • 1990 – Viyana Tiyatro Ödülü
  • 1991 – Rüştü Koray Armağanı
  • 1992 – Edebiyatçılar Derneği Onur Ödülü ve Altın Madalyası
  • 1992 – Abdi İpekçi Barış ve Dostluk Ödülü
  • 1993 – Carl Von Ossietzky Ödülü
  • 1993 – Dionysos Şiir Ödülü.
  • 1994 – CPJ Uluslararası Basın Özgürlük Ödülü
  • 1995 – Orhan Apaydın Demokrasi ve Barış Ödülü
  • 1995 – Hiroşima Vakfı Ödülü